By 22 Ekim 2011 Devamı →

MEME KANSERİNDE SAĞLIĞA DOST RADYOTERAPİ



Tümöre düşman, sağlıklı dokuya dost radyoterapi: IMRT
Meme kanseri tedavisinde radyoterapi gören hastaların akciğer ve kalp dokularında hasar oluşmaması için kullanılan IMRT yöntemi, yüksek doz ışının sadece tümörlü bölgeye verilmesini sağlıyor.
Kadınlarda görülme sıklığı bakımından ilk sırada yer alan meme kanseri, ölüm nedenleri arasında daha gerilerde bulunuyor. Bu ters orantıda, meme kanserinde diğer kanser türlerine göre daha kolay tanı konması önemli rol oynuyor. Dünya geneline bakıldığında kadınların kendi kendilerini muayene edebilmeleri ve 40’lı yaşlardan sonra iki-üç yılda bir mammografi çektirmeleri sayesinde tümörlerin %80’den fazlası bir santimin altındayken yakalanıyor. Bu evrede yakalanan meme kanserlerinde %90-95 oranında kür şansı bulunuyor. Ancak ülkemizde henüz kadınların kendilerini muayene etmeyi ve 40 yaş sonrası mammografi çektirmeyi alışkanlık haline getirmemiş olmaları, meme kanserlerinin daha ileri evrelerde fark edilmesine neden oluyor.
Koruyucu tedavi

Meme kanserine ilişkin tedavi yaklaşımları hızla gelişirken kadınlar, erken tanı için sağlık kurumları ve sivil kuruluşlar tarafından sürekli bilgilendirilmeye çalışılıyor. Anadolu Sağlık Merkezi Radyasyon Onkolojisi Uzmanı Prof. Dr. Kayıhan Engin, 15-20 yıl öncesine kadar meme kanserlerinde tedavi anlayışının önce “memenin alınması” doğrultusunda olduğunu belirterek, “Memeyi aldıktan sonra tümör inceleniyor ve sonrasında neler yapılacağı planlanıyordu. Oysa birçok çalışma gösterdi ki, mastektomi yani memenin alınması ile sadece kitlenin çıkartılıp, ardından memeye radyoterapi uygulanması arasında sonuç açısından bir fark bulunmuyor” diyor. Kitlenin çok büyük ve deriye infiltre olduğu durumlarda memenin alınmasının gerekebileceğini belirten Prof. Dr. Kayıhan Engin, meme kanseri konusunda uzmanlaşmış bir ekibin bu durumda bile cerrahiden önce kemoterapi uygulayarak, küçültülen kitleyi memeyi koruyarak çıkartabileceğini söylüyor.

Meme kanserinde “meme koruyucu cerrahi”nin tercih edilmeye başlanmasıyla birlikte, doz yoğunluğu ayarlı radyoterapi teknikleri kullanılmaya başlandı. Alınan tümörün yatağında hücre kalıp kalmadığı, kalmasa bile orada oluşabilecek birtakım reaksiyonlar nedeniyle hastalığın tekrarlama riski göz önüne alınarak radyoterapi tedavisi uygulanıyor. Memenin yanı sıra koltuk altında ve lenf bezinde tümör olan hastaların da radyoterapi tedavisi görmeleri gerekiyor. Radyoterapiye ilk aşamada tüm memenin risk altında olduğu düşünülerek başlanıyor ve daha sonra yalnızca kitlenin çıkartıldığı bölgeye yönelik tedavi sürdürülüyor. Prof. Dr. Kayıhan Engin, sadece tümör yatağını hedef alan ayrıntılı radyoterapi tedavilerinde, ışınların çevre dokulara zarar vermeden en uygun biçimde hedefe gönderilmesini sağlayan yöntemin öneminin ortaya çıktığını belirtiyor. Radyoterapide en sık görülen yan etkilerin deride geçici reaksiyonlar olduğunu ancak asıl önemli olanın kalıcı yan etkileri azaltmak olduğunu söyleyen Prof. Dr. Kayıhan Engin, “Özellikle sol taraftaki meme kanserlerinde uygulanan radyasyon tedavisinde akciğer dokusu ve kalp dokusu etkilenebiliyor. Bu yan etki erken dönemde kendini belli etmese de, ileriki dönemlerde hastaya çeşitli sorunlar yaşatabiliyor.Hem tümör bölgesindeki dozu artırmak hem de kalıcı yan etkileri azaltmak için özellikle sol yerleşimli meme kanseriolan hastalarda IMRT yöntemini kullanıyoruz” diyor.

Riskler azaltılıyor

IMRT geliştirilmeden önceki dönemlerde uygulanan klasik radyasyon tedavisinde, iki alandan teğet açı verilerek tüm memeyi kapsayan ışınlama yapıldığını belirten Prof. Dr. Kayıhan Engin, “Bu uygulamada akciğer ve kalbin bir kısmı çok fazla dozda radyasyon alıyordu. IMRT yöntemiyle ise bazen yedi, bazen dokuz, bazen de 11 farklı alandan ışın girişi yapılıyor. Her ışın alanı içinde de 15-20 adet küçük alancık oluşturuluyor. Bu alancıklar sayesinde tümörün çıkartıldığı bölgedeki dozu artırırken, kalbin ve akciğerin aldığı dozları oldukça düşürme şansı oluyor. Bunları yaptıktan sonra riskler konusunda içimiz çok daha rahatlıyor” diyor.

Sistemin işleyişi

Geçmiş yıllarda radyasyon alanının belirlenmesi ve diğer alanların korunması için kurşun bloklar dökülerek hem çok emek harcanan hem de zor uygulanan bir sistem kullanıldığını belirten Prof. Dr. Kayıhan Engin, IMRT sisteminde ise çok yapraklı kolimatör sisteminin işlerini kolaylaştırdığını söylüyor: “Gözünüzün önüne 80-100 adet metal yaprak getirin. Bunların hareket etmesi ile hızlıca alanlar oluşuyor ve ışın bu alanlardan gidiyor. Bir meme IMRT’si sırasında yedi, dokuz ya da 11 alandan ve bunların içindeki alancıklardan yani yüzlerce farklı alancıktan ışın geliyor.”

Tedavi süreci

Tedavinin planlanması için önce bölgeden çok ince tomografi kesitleri alınıyor ve etki altında kalabilecek her bir organ işaretleniyor. Daha sonra o kesitler üzerinde izodoz eğrisi (merkezi eksen doz dağılımı) oluşturuluyor. Yani tümörün çevresinde en yoğun doz alan bölgeden başlayarak en düşük dozu alacak bölgeye kadar olan alan hesaplanıyor. İzodoz değerlerine bakılarak ve doz volüm histogramı kullanılarak akciğer ya da kalbin ne kadarının, yüzde kaç doz alacağı belirleniyor. Bilgisayar sistemine tümör yatağına verilmek istenen doz ile akciğer ve kalp için aşılmaması gereken dozun miktarları giriliyor. Sistem, bu rakamlara göre en uygun düzenlemeyi veriyor. Meme ışınlamaları genellikle altı hafta boyunca, haftada beş gün ve birkaç dakika süren seanslarla yapılıyor. Bu takvimin temelini, tüm dozu küçük dozlara bölerek vermek oluşturuyor.Prof. Dr. Kayıhan Engin, ışınlama sürecinin mantığını şöyle açıklıyor: “Tümör yatağında varolabileceğini düşündüğümüz tümör hücrelerindeki onarım mekanizmaları yeterli olmuyor. Işın genellikle hücrelerin DNA’sı üzerinde etkili oluyor ve DNA’da kırıklar oluşturuyor. O kırıklar onarılmazsa, hücre bir sonraki bölünmede ölüyor. Burada tedaviyi bölümlere ayırarak kırıkları oluşturmamızın amacı hücrelerin kendilerini onarıp, bölünerek çoğalmalarını engellemek.”

Ekip çalışması

Her uzmanlık dalında ekip çalışmasının çok önemli olduğunu belirten Prof. Dr. Kayıhan Engin, IMRT’de ekibin öneminin çok daha fazla olduğunu vurguluyor. Hastanın tanısını koyan hekim ile tıbbi fizik uzmanının kullanılacak radyoterapi yöntemine birlikte karar verdiklerini belirten Prof. Dr. Kayıhan Engin, “Seçilen yönteme göre bir hazırlık süreci yaşanıyor. IMRT için önce tomografik kesitler alınıyor, ardından farklı yardımcı yöntemler kullanılarak hem tümör hem de yakındaki kritik organlar işaretleniyor. Daha sonra tıbbi fizik uzmanı bir plan hazırlıyor ve bunu hekime sunuyor. Plan son halini aldıktan sonra her bilgi cihaza giriliyor. Teknikerlerin hastaya her gün aynı pozisyonu verdirmesi de büyük önem taşıyor. Bu amaçla sabitleme materyalleri kullanılıyor. Her hastaya, özel vakum yatak denilen hastanın tüm bedenini kapsayan sabitleyici hazırlanıyor. Cihazlar da istenilen tedaviyi altı hafta boyunca teknikerlerin yardımı ile uyguluyor. Radyasyon onkolojisi ve tıbbi fizik uzmanlarının hazırladığı tedavi, teknikerin hasta pozisyonunda yapacağı bir yanlışlıkla boşa gidebileceğinden, ekipteki herkesin deneyimli olması çok önemli” diyor. Sistemde kolimatör yaprakların işleyişinde bir hata olması gibi teknik sorunların da tedavinin boşa çıkmasına neden olabileceğini belirten Prof. Dr. Kayıhan Engin, kalite kontrol ekibinin önemine de dikkat çekiyor.

IMRT’NİN PLANLANMASI

IMRT’nin en önemli basamaklarından biri de, planlama aşaması. Anadolu Sağlık Merkezi Tıbbi Fizik Uzmanı Hande Baş Ayata, IMRT uygulamasına karar verildikten sonra ilk olarak hastanın tedavi sırasındaki yatış pozisyonunun belirlendiğini söylüyor: “Hasta, iki eli başının üzerinde ve başı, ışınlanacak olan memenin ters tarafına dönük olarak meme bordu üzerinde sabitleniyor. Hastanın tedavideki yatış pozisyonu ile aynı pozisyonda bilgisayarlı tomografi kesitleri alınıyor ve bu kesitler üzerinden radyasyon onkoloğu tarafından hedef ve kritik organlar belirleniyor. Aktarılan kesitler üzerinden tedavi planlamasına geçildiğinde tıbbi fizik uzmanı tarafından giriş açıları ve giriş sayısı saptanıyor.

“Sol meme kanserli hastalarda IMRT planlarında giriş sayısının belirlenmesi için bir çalışma yaptıklarını belirten Tıbbi Fizik Uzmanı Ayata, çalışmanın sonucunda yedi alanlı IMRT planının en uygunu olduğunu belirlediklerini; ayrıca bu çalışma ile halen birçok merkezde kullanılmakta olan konvansiyonel meme planlarına göre, IMRT tekniğinin doz konformalitesi, doz homojenitesini artırdığını ve kritik organ dozlarını anlamlı oranda azalttığının belirlendiğini söylüyor.

Tıbbi Fizik Uzmanı Hande Baş Ayata, meme IMRT tekniğinin kullanımının özellikle sol meme kanserli genç hastalarda akciğer ve özellikle kalp dozunun düşmesinden dolayı çok önemli olduğunu belirtiyor: “En iyi planın sistem tarafından oluşturulabilmesi yani maksimum hedef ve minimum kritik organ dozunun sağlanması için sisteme girilen birçok parametre yine tıbbi fizikçi tarafından belirleniyor. Hazırladıkları plan ne kadar iyi olursa olsun, planın dozimetrik olarak kontrol edilmesi çok önemli. Bunun için çeşitli dozimetri sistemleri ve hastaya verilen dozun doğruluğunu kontrol etmek için çeşitli yazılımlar kullanılıyor” diyor.

Memeler Kontrol Edilmeli (Prof.Dr. Derin Kösebay)
Meme Kanseri Hakkında Bilmedikleriniz
Mamografi Nedir?
Kendi kendinize Meme Kanseri Testi
Kendi Meme Kanseri Kontrolünü Yap
Meme Kanserinde Yeni Yöntem
Meme Kanserine Karşı Havuç Kürü (Prof.Dr.Erkan Topuz)
Memede Şişlik Kanser Belirtisi mi? (Prof.Dr. Erkan Topuz)
Meme Kanserinde Yeni Tedavi Yöntemi
Meme Kanseri ve Soya Tüketimi (Prof.Dr. Erdem Yeşilada)
Meme Kanserinde Artış Nedenleri
Meme Kanserine Karşı Altın Gıdalar (Prof.Dr. Erkan Topuz)
Meme Kanserine Karşı Prostat İlacı
Meme Kanserine Karşı Jel Geliştirildi
Meme Onarımı Gerekliliği
Meme Kanserinde Erken Teşhiş Önemli
Elle Meme Kontrolü Nasıl Yapılır?
İğneli Meme Biyopsisi Nasıl Yapılır?
Meme Kaybı ve Estetik
Meme Kanserinde Sağlığa Dost Radyoterapi

Dozimetrik kontroller her hastaya özel olarak yapılıyor ve klinikte değerlendirilip uygun bulunduğu takdirde hasta tedaviye alınıyor. IMRT uygulamasında hasta radyoaktif bir kaynak haline gelmiyor ve uygulamanın hemen ardından yakınları ile rahatlıkla görüşebiliyor.

...

loading...

Yazar : XprodoksiT - Yazıları
Kategori: Sağlık

Etiketler:, , , ,


Comments are closed.