Kadınların farkında olmadığı düşmanı...

Endometriozis, dünya çapında 176 milyon kadının mustarip olduğu üremeyle ilgili bir hastalık. Şiddetli pelvis ağrılarına, kısırlığa ve sayısız fiziksel, cinsel, duygusal, akademik, yaşam kalitesi ve kariyer sorunlarına neden olabilen bu hastalık kesinlikle yeterince ciddiye alınmıyor, bilinmiyor... Araştırmalar çok sayıda endometriozisli kadına tanı konmadığını, sonuç olarak tedavi edilmediğini gösteriyor...

Endometriozis nedir?

Adet döneminde kadın vücudundaki endometrium dokusu (dölyatağı iç dokusu) doğal yoldan parçalanarak dökülür. Endometriozisli kadınlarda bu sıvının bir kısmı bir şekilde vücuda geri sızar ve etraftaki alanlara yerleşmeye başlar. Bu anormal doku hormonal komutlara uymaya devam ederek büyür, kanar ve akar. Normal endrometriumun aksine bu dokuların vücuttan çıkış yolu yoktur ve sonuç olarak endometriozise sebebiyet verir. Bu süreç iç kanamayla, endometrioma (çikolata kisti) denilen yumurtalık kistleriyle, ağrılı iltihaplanmayla, tahriş edici enzimlerin üretilmesine ve organlar arasında fibröz bantlar şeklinde yapışıklıklarla sonuçlanır.

Bunlar organların birbirine yapışmasına veya dönmesine neden olabilir. Nodül, lezyon veya implant olarak adlandırılan endometriozis tipik olarak idrar kesesi, kalın bağırsak, ince bağırsak, yumurtalık, dölyatağı borusu ve karın boşluğunda başka yerlerde oluşur. Endometriozisin en sık görüldüğü bölge pelvis olmasına rağmen hastalık aynı zamanda diyafram, akciğerler gibi bölgelerde de görülebilir. Seks yapmanın daha uzun ve sağlıklı bir yaşama katkıda bulunan birçok faydası vardır.

Öncelikle seks, bağışıklığı kuvvetlendirir. Yapılan bir araştırmada, haftada bir veya iki defa seks yapan kişilerde bağışıklık sistemini kuvvetlendirdiği bilinen IgA (immünoglobülin A) antikoru seviyelerinin yüzde 30 daha fazla olduğu ortaya çıkmıştır. Ayrıca seks stresi azaltır ve diastolik kan basıncını düşürmeye yardımcı olur. Seksin faydalarından biri de sizi formda tutmasıdır. 30 dakikalık seks boyunca 85-200 kalori yakabilirsiniz ve gücün, esnekliğin, kas tonusunun ve kardiyovasküler sistemin gelişimi için iyi bir seçenektir.

Seks daha genç görünmenizi bile sağlar. Cinsel ilişki sırasında gençleştirici DHEA (dehidroepiandrosteron) hormonu seviyeleri artar. Bu hormon canlı saçlar, ışıltılı bir cilt ve parlak gözlerle ilişkilendirilir. Son olarak seks, kanser riskini azaltmaya yardımcı olur. Yapılan bir araştırmaya göre 20’li yaşlardaki erkeklerde sık boşalma ilerde prostat kanseri riskini azaltıyor.

Endometriozisin belirtileri

Endometriozisin ayırt edici semptomlarından bazıları şunlardır:

- Özellikle iki günden fazla süren, şiddetli krampların yaşandığı adet sancıları.
- Adet döneminde beliren kesik kesik pelvis ağrıları.
-Cinsel ilişkinin ağrılı olması.
- İnfertilite (gebe kalamama) ve gebelik kaybı.
- Sindirim ve idrar yolu sıkıntıları.
- Rektal ağrı.
- Bağışıklık ve alerji kaynaklı rahatsızlıklar.

Ne yazık ki, yaygın bilinçsizlik yüzünden kadınlar kesin olarak teşhisleri konulana kadar yıllar kaybediyor. Özellikle genç kadınlar arasındaki şiddetli kramp şikayetleri çoğunlukla normal oldukları söylenerek gözardı ediliyor. Endometriozis aynı zamanda kendini fibroid veya adenomiyozis gibi diğer bazı hastalıklar gibi gösterebilir ve herkeste semptomlar oluşmayabilir. Kadınların yaklaşık 3’te 1’i konu kısırlık olana kadar hastalığın herhangi bir belirtisini göstermeyebilir. Endometriozisin aynı zamanda fibroid, adenomiyozis, interstisyel sistit, bazı otoimmün hastalıklar gibi sağlık problemleri ve hatta bazı kanser türleriyle de yakından ilgili olduğu düşünülmektedir ancak kesin bir sonuç için daha çok erken.

Endometriozis’in nedenleri

Endometriozisin nedeni hala tartışılmaktadır. Ancak, yapılan yeni araştırmalar genetik, immün disfonksiyon, hücre transformasyonu (metaplazi) ve çevresel toksinlere maruz kalmanın da etmenler arasında olabileceğini gösteriyor. Endometriozis bulaşıcı değildir ve engellemesi mümkün olmayan bir hastalıktır, fakat bazı hastalar genetik olarak yatkın olabilirler. Örneğin annesinde veya kız kardeşinde endometriozis olan bir kadının bu hastalığa yakalanma riski 6 kat fazladır. Erken yaşta adet görmeye başlayan, adet dönemleri ağır geçen, adet dönemi 7 günden uzun süre ve/veya 27 gün ya da daha kısa sürede bir adet gören kişiler daha çok risk taşıyor olabilir. Yine de hiçbir teori endometriozisin oluşumunu açıklamıyor. Birkaç mekanizmanın bileşiminin rol alması daha olası görülüyor.

Endometriozis nasıl teşhis edilir?

Tıbbi teknolojideki gelişmelere rağmen endometriozisin kesin tanısı için hala cerrahi biyopsi gerekmektedir. Bu, laparoskopi denilen ayakta tedavili bir minimal invaziv işlem yöntemiyle gerçekleşir. Genel anesteziyle yapılan bu yöntem hastalığa teşhis koymak ve anlamak için doktorunuzun abdominal ve pelvik organları görüntülemesini sağlar. Ön çalışmaların bir parçası olarak kullanılabilen bazı tanı testleri olsa da cerrahi yöntemler dışındaki uygulama sonuçları kesin kabul edilmez. Ne yazık ki kadınlara çoğunlukla yanlış tanı konuluyor veya yıllar boyu ağrı kesici ve diğer ilaçlarla ağrılarıyla başa çıkmaları söyleniyor. Ancak, bütün bunlar sadece hastalığın belirtilerini gizler. Ayrıca hastalara bazen uzun vadeli tek çözümün kadın üreme organlarının alınması olduğunu söylenerek yanlış yönlendiriliyorlar. Endometriozis üreme organlarının alınmasıyla tedavi edilmez. Bu tehlikeli yanlış anlaşılma her yıl onlarca gereksiz histerektomi (rahim alınması) ameliyatına neden olmaktadır. Bu hastalığın günümüzde kesin bir tedavisi olmamakla beraber laparoskopik cerrahiyle iyi sonuçlar alınabilmektedir.

Diyet ve egzersiz

Az işlenmiş karbonhidratlardan oluşan sağlıklı bir beslenme programı uygulamak ve kafein, şeker, koruyucu maddeler, katkı maddeleri, kırmızı etler ve işlenmiş yiyecek tüketimini sınırlandırmak, düzenli egzersiz yapmak birçok hastada olumlu sonuçlar doğurmuştur.

Seksin sağlığa faydaları

Seks yapmanın daha uzun ve sağlıklı bir yaşama katkıda bulunan birçok faydası vardır. Öncelikle seks, bağışıklığı kuvvetlendirir. Yapılan bir araştırmada, haftada bir veya iki defa seks yapan kişilerde bağışıklık sistemini kuvvetlendirdiği bilinen IgA (immünoglobülin A) antikoru seviyelerinin yüzde 30 daha fazla olduğu ortaya çıkmıştır. Ayrıca seks stresi azaltır ve diastolik kan basıncını düşürmeye yardımcı olur.

Seksin faydalarından biri de sizi formda tutmasıdır. 30 dakikalık seks boyunca 85-200 kalori yakabilirsiniz ve gücün, esnekliğin, kas tonusunun ve kardiyovasküler sistemin gelişimi için iyi bir seçenektir. Seks daha genç görünmenizi bile sağlar. Cinsel ilişki sırasında gençleştirici DHEA (dehidroepiandrosteron) hormonu seviyeleri artar.

Bu hormon canlı saçlar, ışıltılı bir cilt ve parlak gözlerle ilişkilendirilir. Son olarak seks, kanser riskini azaltmaya yardımcı olur. Yapılan bir araştırmaya göre 20’li yaşlardaki erkeklerde sık boşalma ilerde prostat kanseri riskini azaltıyor.

Sigarayı bırakmanın cildin gençleşmesine katkısı olur mu?

Sigarayı bırakmak yalnızca akciğerleriniz için değil aynı zamanda cildiniz için de yararlıdır. Cildinizin daha genç görünmesini sağlar ve orta yaşlarında olmalarına rağmen sigara içen kişilerin ağız çevrelerinde oluşan kırışıklıkları önlemeye yardımcı olur.

Sigara içtiğinizde damarların iç tabakasının kısa ömürlü nitrik oksit (cildinizin esnekliğini kazanmasına yardımcı olan kimyasal) oluşturmasını engellemiş olursunuz. Bıraktığınızda ise kan damarının iç yüzeyi nitrik oksit üretebilir ve alabilir hale gelir. Bu da, damarları genişletip açarak cildin kırışması yerine esnekliğini geri kazanmasını sağlar.

Gıda zehirlenmelerini önlemek için besin termometresi kullanın

Gıda zehirlenmelerini önlemenin önemli yollarından biri de et veya balığınızın iç sıcaklığının en az 15 saniye 74 derece olmasıdır. Bunu anlamak için bir besin termometresi kullanmanız gerekir çünkü fırın sıcaklığı etin veya balığın iç sıcaklığıyla uymaz. Ayrıca etin içinin kırmızı veya pembe olmaması doğru ısıya ulaştığı anlamına gelmez.

Prof.Dr. Mehmet ÖZ